ตากใบ (เจ๊ะเห)

ตากใบ (เจ๊ะเห)

ภาษาตากใบ (เจ๊ะเห) เป็นภาษาตระกูลไทกลุ่มตะวันตกเฉียงใต้ กระจายตัวอยู่ในจังหวัดปัตตานี จังหวัดนราธิวาส และพื้นที่บางส่วนในประเทศมาเลเซีย เป็นภาษาที่มีวิวัฒนาการมาจากภาษาสุโขทัยโดยตรงเมื่อประมาณปี ค.ศ. 1300
จัดทำโดย: 
ภีมระพัฒต์ รองสวัสดิ์

ภาษาตากใบ (เจ๊ะเห)

ภาษาตากใบหรือภาษาเจ๊ะเหมักสร้างความแปลกใจให้กับผู้พูดภาษาไทยถิ่นใต้ทั่วไปเมื่อได้ฟัง ด้วยความแตกต่างอย่างชัดเจนทั้งในด้านคำศัพท์และวรรณยุกต์เมื่อเปรียบเทียบกับภาษาไทยถิ่นใต้ทั่วไป ทฤษฎีที่มีการพูดถึงมากที่สุด คือ ภาษาตากใบเป็นภาษาที่มีวิวัฒนาการมาจากภาษาสุโขทัยโดยตรงเมื่อประมาณปี ค.ศ. 1300 (Brown, 1965) ยังมีการศึกษาพบว่า ภาษาตากใบมีความคล้ายคลึงกับภาษาไทยถิ่นเหนือ และภาษาไทลื้อในด้านคำศัพท์ (Wichit Srisuwitthanon, 1985) และในส่วนการศึกษาวรรณยุกต์พบว่าคล้ายคลึงกับภาษาผู้ไทมากที่สุด (Puttachart Potibal & Thananan Trongdee, 1998) ทำให้ประเด็นด้านประวัติศาสตร์ในเรื่องการอพยบย้ายถิ่นของผู้พูดภาษาตากใบในอดีตจากตอนเหนือของประเทศไทยมายังแหลมมาลายูเป็นสิ่งที่น่าสนใจอย่างมาก แต่ในปัจจุบันสถานะของภาษาตากใบในสาขาย่อยของภาษาตระกูลไทยังไม่ชัดเจนมากนัก ภาษาตากใบถูกแวดล้อมด้วยภาษามลายูปาตานีมาตั้งแต่อดีต ทำให้ภาษาตากใบยังคงรักษาลักษณะดั้งเดิมทางภาษาไว้ได้ แต่ในปัจจุบันผู้พูดรุ่นใหม่มีแนวโน้มที่จะพูดภาษานี้ลดน้อยลง

ในปัจจุบันผู้พูดภาษาตากใบมีจำนวนประมาณ 60,000-70,000 คน กระจายตัวอยู่ในจังหวัดปัตตานี จังหวัดนราธิวาส และพื้นที่บางส่วนในประเทศมาเลเซีย นอกจากนี้ยังพบกลุ่มภาษานี้ในจังหวัดนครศรีธรรมราชบางส่วน (Suwilai Premsrirat et al.,  2001) จากการศึกษาสถานการณ์การใช้ภาษาในปัจจุบันพบว่า แม้ว่าภาษานี้ยังมีความแข็งแรงและพูดกันอย่างแพร่หลาย แต่อย่างไรก็ตามกลับพบว่าผู้พูดรุ่นใหม่มีแนวโน้มที่จะใช้ภาษาถิ่นของตนลดน้อยลงไปเรื่อย ๆ ในอนาคตอันใกล้ (Pasteera Chalongdet, 2016) เพราะฉะนั้นแล้วการศึกษาและบันทึกภาษาและวัฒนธรรมของกลุ่มภาษาตากใบจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพื่อที่จะธำรงไว้ซึ่งมรดกทางวัฒนธรรม (cultural heritage) และเพื่อเป็นการส่งเสริมการอนุรักษ์ภาษาตากใบในฐานะมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติซึ่งได้ขึ้นทะเบียนแล้ว ตั้งแต่ปี พ.ศ.2556

อ้างอิง

Brown, J. Marwin. (1965). From ancient Thai to modern dialects. From Ancient Thai to Modern Dialects and Other Writings on Historical Thai Linguistics. Bangkok: White Lotus.
Chalongdet, P. (2016). Situation and attitude towards the Tak Bai language spoken in Tak Bai district, Narathiwas province. Doctoral dissertation, Thammasat University.
Premsrirat, S., et al. (2001). Ethnolinguistic maps of Thailand. Ministry of Culture and Mahidol University.
Srisuwitthanon, W. (1985). Classification by vocabularies: The Tai Tak Bai language group. M.A. thesis, Mahidol University.

ภาษาและวัฒนธรรม
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
คำศัพท์, สื่อการสอน, ระบบเขียน
สรุป
คำศัพท์ภาษาไทสำเนียงตากใบเพิ่มเติมที่ออกเสียงโดยผู้บอกภาษารุ่นใหม่
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
ประเพณี, พิธีกรรม, เรื่องเล่า
สรุป
ในวันแรม ๑ ค่ำเดือน ๕ ชาวบ้านชาวตากใบจะนำอาหารและผลไม้ตามฤดูกาล มาถวายพระและรวมตัวกันกลางลานวัดในตอนกลางคืน เพื่อกราบไว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้คุ้มครองดูแลหมู่บ้าน นับเป็นวันขึ้นปีใหม่ของชาวไทสำเนียงตากใบ
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
ประเพณี, พิธีกรรม, เรื่องเล่า
สรุป
“การชาเริน” หรือการสวดบ้าน เป็นพิธีของชาวตากใบที่จะนิมนต์คณะสงฆ์มาสวดอยู่ในบ้าน และพราหมณ์สวดอยู่บริเวณโรงหมอหน้าบ้าน พิธีนี้จะมีขึ้นหากเมื่อมีการบนบานศาลกล่าวหรือเมื่อเกิดเรื่องเป็นเสนียจขึ้นในบ้าน
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
คำศัพท์, สื่อการสอน, ระบบเขียน
สรุป
คำสรรพนามในภาษาไทสำเนียงตากใบมีการแปรไปตามตัวแปรทางสังคม เช่น เพศ จำนวนคน อายุ ความสนิทสนม และความสุภาพ
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
คำศัพท์, สื่อการสอน, ระบบเขียน
สรุป
คำนำหน้าชื่อในภาษาไทสำเนียงตากใบมีการแปรไปตามตัวแปรทางสังคม เช่น เพศ อายุ สถานะการแต่งงาน และสถานะการบวช นอกจากนี้ในคำนำหน้าเรียกอาชีพบางอาชีพก็มีการยืมคำว่า “โต๊ะ” จากภาษามลายูปาตานีมาปนเป็นคำผสมอีกด้วย
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
ประเพณี, พิธีกรรม, เรื่องเล่า
สรุป
“การชาทฺอง” หรือการสวดทุ่งนา เป็นพิธีของชาวตากใบที่จะนิมนต์คณะสงฆ์และพราหมณ์มาสวดบริเวณศาลากลางทุ่งนาเป็นเวลา ๑ คืนเพื่อปัดเป่าให้เป็นศิริมงคล
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
ประเพณี, พิธีกรรม, เรื่องเล่า
สรุป
พิธีนี้เป็นพิธีพราหมณ์ที่จะมีขึ้นเมื่อไร่สวน เช่น สวนยางพาราโดนฟ้าผ่า หรือ “ต้องอุบาทว์” เพื่อปัดเป่าให้เป็นศิริมงคล
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
เรื่องเล่า
สรุป
พ่อท่านเปาะเลาะคือชาวมาลายูปาตานีที่เลื่อมใสในพระพุทธศาสนาและเป็นพระรูปสำคัญที่สร้างธรรมนุบำรุงพระพุทธศาสนาในพื้นที่ชายแดนไทย-มาเลเซียในปัจจุบัน ตำนานของท่านกลายเป็นเรื่องเล่าปากต่อปากและเป็นที่เคารพนับถือของคนไทสำเนียงตากใบ
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
เรื่องเล่า
สรุป
สิ่งศักดิ์สิทธิ์ของคนไทสำเนียงตากใบผูกพันแน่นแฟ้นกับคุ้งน้ำสายสำคัญ โดยการสัญจรทางเรือมีมาช้านานตั้งแต่อดีต มีเรื่องเล่าที่ชาวบ้านพบเจอจระเข้ขนาดใหญ่ซึ่งเป็นที่เคารพบูชากราบไหว้และบนบานศาลกล่าว บ้างก็ว่าร่างจริงของท่านคือนักบวชในพระพุทธศาสนา
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
เรื่องเล่า
สรุป
พระพุทธรูปองค์เก่าแก่ที่สุดของวัดประจำหมู่บ้านองค์นี้ มีตำนานว่าท่านคือดาวตกที่มาตกอยู่ที่วัดตั้งแต่ครั้งเริ่มก่อสร้างวัด และอยู่คู่กับวัดมานับร้อยปี แสงดาวตกของท่านมีให้เห็นเป็นครั้งคราว ชาวบ้านจะนำท่านออกมาจากโบสถ์และสรงน้ำเฉพาะในวันปีใหม่ไทยเท่านั้น
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
ประเพณี, พิธีกรรม, เรื่องเล่า
สรุป
พิธีไหว้หน้าบ้านจะจัดในเดือน ๙ ในวันที่ไม่ตรงกับวันพระ เป็นพิธีพราหมณ์ที่สักการะท้าวเวสสุวรรณ พิธีจัดบริเวณต้นไม้และศาลประจำหมู่บ้าน เป็นการส่งเคราะห์ร้ายต่าง ๆ ของหมู่บ้านไปกับแพสามชั้นพร้อมเครื่องบูชา โดยจะจบพิธีโดยการลอยแพไปตามแหล่งน้ำ
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
คำศัพท์, สื่อการสอน, ระบบเขียน
สรุป
สำนวนในภาษาไทสำเนียงตากใบ มักจะมีการใช้การอุปมาอุปไมยเปรียบเทียบและการพูดเกินจริง (อติพจน์) เพื่อสื่อความหมายของผู้พูดโดยอ้อม รวมไปถึงมีการใช้สำนวนบางสำนวนในบริบทที่แสดงความไม่พอใจของผู้พูดเท่านั้น
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
คำศัพท์, สื่อการสอน, ระบบเขียน
สรุป
คำที่ใช้บอกความรู้สึกผ่านประสาทสัมผัสในภาษาไทสำเนียงตากใบ อาจมีเพียงความต่างกับภาษาไทยมาตรฐานในด้านวรรณยุกต์เสียง แต่ในระดับย่อยหน่วยคำในการสร้างเป็นวลี คำที่ใช้บอกความรู้สึกเหล่านี้จะมีหน่วยคำที่ประกอบลงท้ายคู่กับคำนั้น ๆ โดยเฉพาะ
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
เรื่องเล่า
สรุป
เนื่องจากภูมิประเทศที่ติดกับทะเลฝั่งอ่าวไทย ทำให้ชาวจีนโพ้นทะเลบางส่วนได้เทียบเรือที่ อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส และได้มีการแต่งงานกับชาวไทสำเนียงตากใบในอดีต ปัจจุบันชาติพันธุ์ของชาวจีนบรรพบุรุษของครอบครัวนี้ยังไม่เป็นที่ชัดเจนนัก
กลุ่มผู้มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล
LangArchive-TH
หมวดหมู่
คำศัพท์, สื่อการสอน
สรุป
ที่โรงเรียนบ้านตอหลัง หมู่ที่ ๓ ตำบลไพรวัน อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส มีการจัดทำสื่อคำศัพท์ภาษาตากใบทำมือ และจัดกิจกรรมคำศัพท์ภาษาตากใบวันละคำขึ้น พร้อมกับแต่งประโยค เพื่ออนุรักษ์ภาษาประจำท้องถิ่นหน้าเสาธงเป็นประจำทุกวันก่อนเข้าเรียน
คำสำคัญ: 
ตากใบ, เจ๊ะเห, ไท